blog pomocniczy do zajęć z socjologii jakościowej CC
|
|
Blog > Komentarze do wpisu
Etyka badań społecznych
Streszczenie Kodeksu Postêpowania w Dziedzinie Badañ Rynkowych i Społecznych obowiązującego członków Sekcji Badañ Opinii
Polskiego Towarzystwa Socjologicznego
Streszczenie Kodeksu Postêpowania w Dziedzinie Badañ Rynkowych i Spolecznych obowiazujacego czlonków Sekcji Badañ Opinii Polskiego Towarzystwa Socjologicznego Kodeks jest przekladem (przygotowanym na zlecenie PTS i opublikowanym w 1994 r.) International Code of Marketing and Social Research Practice – kodeksu uchwalonego w 1992 r. przez Europejskie Stowarzyszenie Badañ Opinii i Rynku i Miêdzynarodowa Izbê Handlu. Kodeks otwieraja Zasady podstawowe, które daja siê streścić jak niżej. - Badacz powinien zabiegać o publiczne zaufanie i współpracê z ogółem społeczeñstwa, dążąc do tego, aby upowszechniało siê uzasadnione przekonanie, że badania są prowadzone uczciwie, obiektywnie, bez szkody dla osób badanych. - Badacz powinien szanować prawo badanych do prywatności, zachowywać poufne informacje wyłącznie do użytku wewnêtrznego instytucji prowadzącej badania, w stosunkach z innymi badaczami kierować siê zasadą uczciwej konkurencji, dbać o wysoki poziom metodologiczny swojej pracy i jawność warsztatu. Po „preambule” nastêpują definicje terminów użytych w kodeksie - Badanie (rynkowe, "społeczne") należy rozumieć szeroko – jako proces obejmujący: opracowanie metod pozyskiwania informacji, zbieranie materiałów i nadzór nad tymi czynnościami, analizę danych i prezentację wyników. - Badacz to osoba lub instytucja odpowiedzialna za całe badanie, w tym za podwykonawców, których powinien zapoznać z odpowiednimi postanowieniami kodeksu i nadzorować ich przestrzeganie. - Klient to osoba lub firma zlecająca wykonanie badania. - Badany to osoba, której zachowanie lub wypowiedzi są rejestrowane przez badacza lub jego personel. - Przez wywiad rozumie siê w kodeksie wszelki kontakt, bezpośredni lub pośredni, z osobą badaną, mający na celu uzyskanie materiału źródłowego potrzebnego badaczowi. - Zapisy to materiały dokumentujące wszystkie etapy badania. Normy szczegółowe zapisane w kodeksie dotyczą trzech relacji: (i) Badacz–osoby badane; (ii) Badacz–społeczeñstwo (w tym inni badacze); (iii) Badacz–klient. I. Relacja badacz – osoby badane Obowiązki badacza - Składanie wyłącznie prawdziwych oświadczeñ wobec badanych i dotrzymywanie swoich zobowiązañ wobec nich. - Poszanowanie anonimowooeci badanych: wszelkie zapisy odnoszące siê do tożsamości badanego powinny być przechowywane z zachowaniem bezpieczeñstwa i poufności do czasu ich oddzielenia od danych lub zniszczenia; wyłączny dostêp do informacji identyfikacyjnych może mieć tylko badacz i jego personel w zakresie potrzebnym do celów administracyjnych. Wyjątki - badani zostali poinformowani o tożsamości klienta i o celu ujawnienia ich personaliów oraz pisemnie wyrazili na to zgodê; - konieczne jest przekazanie danych osobowych podwykonawcy w celu przetwarzania danych lub powtórzenia wywiadu (podwykonawcê należy wtedy zobowiązać do przestrzegania kodeksu); - badany nie wystêpuje jako osoba prywatna, lecz jako pracownik instytucji, jednak wówczas nie wolno umieszczaæ w raporcie żadnych danych umożliwiających powiązanie konkretnej informacji z konkretną osobą, chyba że osoba ta wyrazi z góry na to zgodê. - Troska o to, aby badanie nie miało żadnych negatywnych skutków (w tym nie było przyczyną zakłopotania) dla badanego i jego bliskich. - W przypadku badañ nad dziećmi badacz obowiązany jest uzyskać zgodê jednego z rodziców lub osoby odpowiedzialnej za dziecko w danej chwili (np. nauczyciela). Prawa badanych - Badany ma prawo poznać cel badania, jeśli udzielanie informacji bez znajomości celu mogłoby przynieść niekorzystne dla badanego skutki. - Badany ma prawo wycofać siê w dowolnym momencie wywiadu, wszelkie informacje uzyskane od niego do tej pory należy zniszczyć, jeżeli bêdzie sobie tego życzył. - Badany ma prawo wiedzieć, że jego zachowanie bêdzie obserwowane i rejestrowane, z wyjątkiem obserwacji w miejscach publicznych (w sklepie, na ulicy), w których można oczekiwać, że jest siê obserwowanym. W tym ostatnim przypadku: (a) musi być zapewniona anonimowość lub (b) niezwłocznie po fakcie badany zostanie poinformowany o zarejestrowaniu jego zachowania oraz bêdzie miał możność zapoznać siê z zapisem i zdecydować o jego ewentualnym skasowaniu. Warunek (b) musi być zachowany, jeżeli osobie obserwowanej zadaje siê pytania. Nie wymaga zezwolenia rejestracja zwykłych czynności w miejscach takich jak ogólnie dostêpne punkty sprzedaży. Jeżeli obserwacja zachowania osoby badanej ma miejsce w sytuacji eksperymentalnej (np. symulowana sprzedaż), badanemu po fakcie należy wyjaśnić charakter tej sytuacji i umożliwić powrót do stanu przed badaniem. - W trakcie wywiadu badany ma prawo znać nazwisko (nazwê) i adres badacza. Powtórne wywiady z tą samą osobą dozwolone są gdy: - przeprowadza siê rutynową kontrolê jakości wywiadu; - uzyskano zgodê na powtórne przyjoecie podczas poprzedniego wywiadu; - poinformowano badanego, że kolejny wywiad jest konksekwencją poprzedniego i badany wyraził zgodê na jego przeprowadzenie; można nie informowaæ badanego o związku z poprzednim wywiadem, jeżeli takie są wymogi zastosowanej techniki badawczej, lecz zawsze należy zapytać badanego o zgodê przed przystąpieniem do zadawania pytañ. II. Relacja badacz – otoczenie społeczne. - Żadnej innej działalności nikomu nie wolno przedstawiać mylnie jako badania. W szczególności idzie tu o rozmaite działania polegające na pozyskiwaniu i przetwarzaniu informacji w celach prawnych, politycznych, kontrolnych, bądź prywatnych. Nie wolno także myliæ z badaniami działalności handlowej, reklamowej i propagandowej, w ogólności, wszelkich prób wpływania na zachowania i postawy ludzi. - Badaczowi nie wolno przedstawiać siê jako osoba (instytucja) posiadaj¹ca kwalifikacje, których faktycznie nie posiada. - Niedozwolona jest bezpodstawna krytyka i dyskredytowanie innych badaczy-konkurentów świadczących podobne usługi. - Nie wolno świadomie rozpowszechniać wniosków sprzecznych z danymi lub niewystarczająco uzasadnionych. Zasady prezentacji wyników badania Ogólna zasada: przedstawiając wyniki, badacz powinien odróżniać fakty stwierdzone w badaniu od jego własnej interpretacji oraz zaleceñ co do działañ praktycznych. Każdy raport z badania powinien zawierać: - Podstawowe informacje o badaniu: (a) dla kogo i przez kogo zostało przeprowadzone; (b) w jakim celu; (c) kto poza badaczem i jego współpracownikami miał znaczący udział w pracy badawczej (podwykonawcy i konsultanci). - Informacje o populacji i próbie: (a) wskazanie populacji za³o¿onej i tej, któr¹ faktycznie objêto badaniem; (b) wielkość, rodzaj, terytorialna struktura próby za³o¿onej i zrealizowanej, wskazanie w jakim stopniu niektóre dane uda³o siê uzyskaæ jedynie od czêoeci próby; (c) szczegółowy opis metody doboru próby; (d) stopieñ realizacji próby i ocena moźliwego skrzywienia wyników wynikającego z niezrealizowania części wywiadów. - Informacje o zastosowanej metodzie: (a) opis techniki zbierania materia³ów i zastosowanych narzêdzi; (b) opis zespołu pracowników realizuj¹cych badania w terenie, ich szkolenia i zastosowanych metod kontroli ich pracy; (c) opis metody rekrutacji badanych i ewentualnych sposobów zachêcania ich do współpracy; (d) czas realizacji badañ w terenie; (e) w przypadku analizy źródeł istniejących – ich opis i ocena wiarygodności - Informacje podawane przy prezentacji wyników: (a) w raporcie musz¹ siê znaleźć znaczące faktyczne wyniki badania; (b) procenty nale¿y podawaæ z podstawami procentowania; (c) dla głównych wyników powinien być wskazany błąd statystyczny oraz poziomy istotności róźnic; - do raportu nale¿y za³¹czyæ kwestionariusz i inne istotne materia³y. III. Relacja badacz – klient Zasada podstawowa: stosunek ten powinna regulować umowa zawarta przez zainteresowane strony, która – przy dowolnej treści i formie dwustronnie swobodnie uzgodnionej – powinna respektować podane ni¿ej ogólne prawa i obowiązki stron. Prawa i obowiązki klienta i badacza wzglêdem siebie - Klient ma prawo wiedzieć, jakie czynności badawcze zostaną powierzone podwykonawcom i kogo badacz zatrudnił w tej roli. - Klient ma prawo wglądu w pracê terenową; sam lub upoważniona przez niego osoba może uczestniczyć jako obserwator w ograniczonej liczbie wywiadów (mo¿e to wymagaæ zgody badanego). Jeżeli stanowi to utrudnienie dla badacza, mo¿e domagaæ siê od klienta rekompensaty. W przypadku badañ realizowanych dla kilku klientów, badacz może zażądać, aby obserwator był niezale¿ny od każdego z nich. - Jeżeli w jednym wywiadzie zbierane s¹ informacje na u¿ytek kilku badañ zamówionych przez róźnych klientów, ka¿dy z nich powinien byæ o tym poinformowany przez badacza, jednak nie ma obowiązku ujawniania danemu klientowi to¿samooeci innych klientów. - Klient, który nabył od badacza wyniki badania wykonanego na zlecenie innego klienta, nie może bez zezwolenia badacza udostêpniaæ ich nikomu spoza swojej organizacji (z włączeniem jej konsultantów). - Klient i jego konsultanci mają prawo do wy³¹cznego u¿ytku raportów i innych zapisów. Umowa pomiêdzy badaczem a klientem powinna okreoelaæ prawa autorskie do wyników badania oraz warunki ich rozpowszechniania. Jeoeli brak uzgodnieñ w tej materii, rozpowszechnianie wyników podlega nastêpuj¹cym zasadom. - Klient powinien uzgodnić z badaczem formê i zawartość publikacji. Jeżeli nie mogą dojść do porozumienia, badacz ma prawo odmówiæ zgody na podanie swojego nazwiska (nazwy instytucji) w związku z badaniem. - Jeżeli wyniki badania przeznaczone są do rozpowszechnienia, klient powinien zadbać, aby informacje obowiązkowo umieszczone w raporcie były dostêpne dla odbiorców; jeżeli pominie te dane, badacz ma prawo na własną rêkê udostêpnić je każdemu odbiorcy. - Klient obowiązany jest przeciwdziałać niewłaściwemu wykorzystaniu wyników zamówionego przez siebie badania (mylna interpretacja, cytowanie wyników wyjêtych z kontekstu). - Klient ma prawo do informacji, o których była mowa wy¿ej, przy czym strony mogą uzgodniæ, że nie wszystkie zostaną umieszczone w raporcie (klient zawsze ma jednak prawo nieodpłatnie uzyskać brakujące informacje od badacza). Odstêpstwo od pełnej informacji jest wykluczone, jeżeli raport ma byæ opublikowany lub udostêpniony innych odbiorcom. Zalecane postanowienia dotyczące własności zapisów i poufności (mogą być modyfikowane za porozumieniem stron). - Projekty badañ i oferty usług przedstawione przez badacza na życzenie klienta bez uzgodnionej zapłaty pozostają własnością badacza i nie mogą być ujawniane przez klienta innym badaczom ani przytaczane w negocjacjach z innymi badaczami. Podobnie, zamówienie specyfikuj¹ce cel i warunki badania pozostaje własnością klienta. - Wyniki i dane uzyskane w badaniu są własnością klienta i nie mogą być udostêpniane przez badacza osobom trzecim bez pisemnej zgody klienta. - Metody i techniki (w tym programy komputerowe) u¿yte w badaniu nie staj¹ siê własnością klienta, chyba że skądinąd posiada on wyłączne prawo ich użytkowania. - Klientowi nie przysługuje prawo wyłącznego korzystania z usług badacza, w całości lub czêści, chyba że umowa stanowi inaczej. - Wszystkie zapisy poza raportem są własnooecią badacza i mogą być przez niego zniszczone po upływie dwu lat od zakoñczenia badania. Materiały źródłowe takie jak np. wypełnione kwestionariusze, mogą być zniszczone wcześniej, jeżeli tak postanawia umowa lub dane zostały zapisane na dysku i bêdê w tej formie dostêpne przez dwa lata. Przed upływem tego terminu klient ma prawo zamówić na własny koszt sporządzenie kopii interesujących go materiałów źródłowych; badacz powinien spełnić to życzenie, ale nie wolno mu ujawniæ klientowi tożsamości osób badanych. - Bez upoważnienia klienta badacz nie mo¿e ujawniać jego nazwy ani podawaæ poufnych informacji o nim osobom trzecim, w tym osobom badanym. Streszczenie kodeksu przygotował (w grudniu 1999) Tadeusz Sozañski http://www.cyf-kr.edu.pl/~ussozans/ niedziela, 25 stycznia 2009, kiwinska
|
